Nutritionele zorg krijgt erkenning, maar ontbreekt nog steeds in het federale kankerplan

Ziektegerelateerde ondervoeding blijft vandaag een onderbelicht én onderschat probleem in de oncologische zorg. Nochtans treft het naar schatting meer dan de helft van de kankerpatiënten bij de start van hun behandeling en heeft het een grote impact op behandelingsresultaten en herstel. Uit recente studies blijkt bovendien dat tot 20% van de kankerpatiënten niet overlijdt aan de tumor zelf, maar aan de gevolgen van ondervoeding¹.

Gemiste kans, ondanks hoopvolle signalen voor nutritionele zorg

Ondanks de groeiende wetenschappelijke evidentie rond het belang van nutritionele zorg tijdens en na kankerbehandelingen, werd voeding niet expliciet opgenomen in de concrete maatregelen van het nieuwe kankerplan².

Toch zijn er ook enkele hoopvolle signalen. In de voorbereidende aanbevelingen rond levenskwaliteit en nazorg wordt immers aandacht gevraagd voor systematische screening van ondersteunende zorgnoden en voor voedingsadvies en opvolging van patiënten³. Dat toont aan dat het belang van nutritionele zorg steeds breder wordt erkend binnen de oncologische zorg. De uitdaging bestaat er nu in om die groeiende erkenning ook te vertalen naar concrete en structurele maatregelen, zodat elke patiënt toegang krijgt tot de juiste voedingsondersteuning tijdens zijn behandeling en herstel.

Experten luidden al langer de noodklok

Vandaag krijgt slechts een minderheid van de kankerpatiënten tijdig een nutritioneel zorgplan, ondanks het hoge risico op ondervoeding. Bovendien sluit de huidige organisatie van de zorg niet meer aan bij de realiteit. De financiering van oncologische diëtisten is vandaag nog steeds gebaseerd op het aantal Multidisciplinair Oncologisch Consults uit 2008, terwijl zowel de oncologische zorg als de patiëntengroep de voorbije twee decennia sterk geëvolueerd zijn. Gegevens van het Belgisch Kankerregister tonen een stijging van 27% in het aantal nieuwe kankerdiagnoses tussen 2008 en 2023, van 60.599 tot 77.344. ​

Daarom hebben artsen, diëtisten, nutritionisten en patiëntenorganisaties in een gezamenlijke white paper het belang benadrukt van:

"Gemiddeld 10% van de nieuwe patiënten die worden gehospitaliseerd zijn ondervoed. Bij kanker en andere ernstige aandoeningen loopt dit cijfer aanzienlijk op. Gewichtsverlies, het verlies van spiermassa en de verminderde eetlust zijn vaak de eerste symptomen die leiden tot de diagnose. We weten hoe we dit probleem kunnen aanpakken, maar de implementatie hapert door een tekort aan kennis bij gespecialiseerde artsen die niet worden opgeleid in nutritie. Bovendien zien we een tekort aan gespecialiseerde zorgverleners en diëtisten in het ziekenhuis. Ondervoeding blijft daardoor nog té vaak onder de radar," stelt Prof. dr. Elisabeth De Waele, Hoofd Klinische Nutritie, UZ Brussel.

Internationale richtlijnen benadrukken al langer het belang van systematische screening, opvolging en interventie bij ondervoeding⁴. ​

Goed voor de patiënt, met ook een positieve impact op de zorgkosten

Door ziektegerelateerde ondervoeding bij kankerpatiënten aan te pakken, zet België in de eerste plaats een belangrijke stap richting een betere levenskwaliteit voor patiënten. Een betere voedingszorg kan complicaties helpen voorkomen en ondersteunt het herstel. Daarnaast heeft dit ook een duidelijke impact op het zorgsysteem: ziektegerelateerde ondervoeding verhoogt het risico op langere ziekenhuisopnames, het aantal heropnames en meer complicaties. Europese schattingen tonen bovendien aan dat dit jaarlijks tot bijna €170 miljard aan vermijdbare kosten veroorzaakt. ​

“Uit een recente Nederlandse studie⁵ blijkt dat elke geïnvesteerde euro in nutritionele behandeling 2,08 euro oplevert tijdens het eerste jaar van de behandeling, en 14,44 euro voor een behandelingsperiode van vijf jaar,” vervolgt Lieve Degrauwe, Director Specialized Nutrition bij Danone in België. “Wat deze studie vooral laat zien, is dat goede voedingszorg patiënten ondersteunt tijdens een heel kwetsbare periode. En het mooie is: wat goed is voor de patiënt, blijkt vaak ook gewoon een verstandige investering voor de zorg. ​ De studie toont tegelijk dat zulke investeringen zich ook maatschappelijk terugbetalen, wat dit een waardevolle piste maakt voor België.”

Belangrijke basis voor verdere stappen

Het nieuwe kankerplan vormt een belangrijke basis voor de verdere verbetering van de kankerzorg in België. Danone hoopt dat de erkenning van nutritionele zorg die vandaag zichtbaar is in de aanbevelingen rond ondersteunende zorg, in de toekomst verder wordt vertaald naar een structurele verankering binnen de oncologische zorgtrajecten, zodat elke patiënt toegang krijgt tot tijdige en kwalitatieve nutritionele ondersteuning.

Meer informatie over voeding bij kanker en de aanbevelingen uit de white paper:

https://www.nutricia.be/therapeutische-gebieden/kanker.html

Bronnen

¹ Muscaritoli M, Arends J, Bachmann P, et al. ESPEN practical guideline: clinical nutrition in cancer. Clin Nutr. 2021;40(5):2898–913. Zhang X, Tang T, Pang L, et al. Malnutrition and survival in older adults with cancer: meta-analysis. J Geriatr Oncol. 2019;10(6):874-83.

²Belgisch Kankerplan 2026-2036, Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, gepubliceerd op 9 oktober 2026. https://www.health.belgium.be/nl/nieuws/2026-10-belgisch-kankerplan-2026-2036

³Cancer Plan Stakeholder Workshop Summary – Quality of Life & Survivorship, Sciensano, september 2025. De aanbevelingen verwijzen onder meer naar "implement systematic screening of palliative and supportive care needs" en "systematically include nutrition advice and follow-up for patients".

⁴ - Cederholm T, Barazzoni R, Austin P, et al. ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition. Clin Nutr. 2017;36(1):49-64.

⁵Ondervoeding in de zorg: behandeling loont - Een gezondheidseconomische analyse van ondervoeding